Балдардын жана мажбурлап никеге турууну болтурбоо боюнча 2023–2024-жылдарга иш-чаралар планы кабыл алдынды

Балдардын жана мажбурлап никеге турууну болтурбоонун максатында Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин   2023-жылдын 25-январында № 25-т тескемесинин негизинде Балдардын жана мажбурлап никеге турууну болтурбоо боюнча Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2023–2024-жылдарга иш-чаралар планы кабыл алдынды. Аталган планда балдардын жана мажбурлап никеге турууну болтурбоо боюнча ченемдик укуктук актыларды өркүндөтүү жана балдардын жана мажбурлап никеге турууну болтурбоо жана алдын алуу боюнча иш-чаралар каралган. Пландын аткаруучулары Кыргыз Республикасынын министрликтери, ведомстволору жана өнүктүрүү боюнча өнөктөштөр болуп саналат.

 Балдардын жана мажбурлап никеге туруулар бул аялдарга карата гендердик дискриминациянын бири түрү, бул үчүн кылмыш жоопкерчилиги каралган.

Үйдөн обочолонуп стресстен кантип арылууга жана сиз же сиздин үй-бүлөңүздүн мүчөсүнө зомбулук көрсөтүлсө эмне кылуу керектиги боюнча айрым кеңештер

Аялдарга карата зомбулуктун коркунучу стресстин, социалдык четтөөлөрдүн, коргоо механизмдеринин жеткиликтүүлүгүнүн жана кызматтардын жеткиликтүүлүгүнүн чектелген шарттарында жогорулашы мүмкүн.

Дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюмунун (ДССУ) үйдөн обочолонуп стресстен кантип арылууга жана сиз же сиздин үй-бүлөңүздүн мүчөсүнө зомбулук көрсөтүлсө эмне кылуу керектиги боюнча айрым кеңештерин сизге сунуш кылабыз.

Бишкекте Пекин декларациясын жана Пекин платформасынын иш-аракеттерин иш жүзүнө ашыруунун жыйынтыктарын талкуулоо боюнча биринчи улуттук консултациялар өттү

Бүгүн, 2019-жылдын 29-мартында, Бишкек шаарында Пекин декларациясын жана Пекин платформасынын иш-аракеттерин иш жүзүнө ашыруунун жыйынтыктарын талкуулоо жана кыз-келиндердин шарттарын жакшыртуу чөйрөсүндөгү жаӊы артыкчылыктарды аныктоо боюнча биринчи улуттук консултациялар өтүп жатат.

25 жыл мурун Пекин шаарында өткөн IV Дүйнөлүк аялдар конференциясында кабыл алынган Пекин платформасынын иш-аракеттери, гендердик теӊчилик үчүн күрөшүүнүн багыттарын аныктаган. Аталган Платформа, БУУга мүчө-мамлекеттердин гендердик теӊ салмактуулукту камсыздоо жаатында улуттук стратегияларын кабыл алуудагы таянычуу негизги базалык документи болуп калды. Платформанын максаты, аялдардын абалын жакшыртуу жана аялдардын экономикалык, социалдык жана саясий маселелерде ар тараптуу жана теӊ укутуу катышуусун камсыздоо жолу менен аялдардын жеке жашоосундагы жана бардык коомдук процесстерде жигердүү катышуусундагы тоскоолдуктарды алып салуу болуп эсептелет.

Кыргыз Республикасы Пекин платформасынын иш-аракеттери алкагындагы милдеттерин иш жүзүнө ашыруу боюнча ырааттуу иш жүргүзүп жатат. Өлкөбүз эгемендүүлүк алгандан бери, гендердик саясатынын түптолүүшүнүн тарыхында гендердик статистиканы өнүктүрүү жана аялдардын лидерлигин колдоо боюнча активдүү иш-чараларды, өзгөчө иш-чараларды камтыгын саясатты иштеп чыгууда гендердик мыйзамдарынын пайда болушун камтыган институционалдык механизми түзүлгөн.

Эркектер менен аялдардын, балдар менен  кыздардын үй-бүлөдө зордук-эркиндиктерин жана укуктарын коргоо боюнча иш чаралар кабыл алынды, гендер саясаты жаатындагы мыйзамдарды жүзөгө ашыруу боюнча  прокурордук көзөмөлдөө көрүлүүдо.

Бирок буга карбастан, теӊсиздик жана дискриминация маселелелери бүгүнкү күндө биздин өлкөнүн өнүгүүсүнүн көп деӊгээлдү системалык көйгөйү болуп калууда. Мыйзам түрүндө кабыл алынган иш-чараларга карабастан, аялдардын каржы булактары, ресурс жана жаӊы технологиялар жаатында чечим кабыл алуудагы мүмкүнчүлүктөрүндө системалуу тоскоолдуктар орун алууда Эмгек жана социалдык өнүүгү министирдин орун басары Жаныл Алыбаева белгиледи.  Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитетинин 2017-жыл боюнча маалыматына ылайык, аялдардын экономикалык активдүүлүгү 45,9% төмөндөгөн, аларга салыштырмалуу эркектердин экономикалык активдүүлүгү 75,0% түзгөн. Аялдардын билиминин жогорку деӊгээлине карабастан, жергиликтүү кеӊештердеги аял-депутаттарынын саны ар бир шайлоо сайын кыскарып отуруп Кыргызстандын тарыхындагы эӊ төмөнкү көрсөткүч – 10% ге жетти. Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеӊешинин депутат-аялдарынын саны 15% түзөт, бул Кыргыз Республикасынын шайлоо кодексинде бекитилген 30% гендердик квотадан эки эсе аз. Мунун жыйынтыгы катары, өлкөдө бала менен эненин өлүмүнүн көрсөткүчтөрүнүн жогорку деӊгээлде калуусун, ички жана тышкы миграцияда аялдардын жана жаш өспурүмдөрдүн санынын деӊгээлинин өсүшүн, аялдар жана кыздарга карата зомбулуктун жана дискриминациянын коркунучтуу масштабтарын жана балдар эмгегинин эӊ терс көрүнүштөрүн белгилеп кетсе болот.

2019-жылы, Кыргызстан бардык БУУга мүчө-мамлекттердин катарында Пекин+25 улуттук серепке өттү. Улуттук серептин максаты гендердик теӊчиликти жана аялдардын укуктары менен мүмкүнчүлүктөрүн кеӊейтүүдөгү, ошондой эле туруктуу өнүгүү жаатындагы Максаттарды улутташтыруу контекстинде жаӊы артыкчылыктарды аныктоодо мамлекеттик иш-чараларды илгерилетүү боюнча жетишкендике баа берүү болуп эсептелет. Бул сереп 2019-2020-жылдарда Пекин декларациясын жана Пекин платформасынын иш-аракеттеринин (1995-ж.) кабыл алынышынын 25 жылдыгын жана туруктуу өнүгүүнүн 2030-жылга чейинки Күн тартибинин кабыл алынышынын беш жылдыгын белгилөө алкагында, регионалдык жана глобалдык жолугушууларда сунушталат.

«25 жыл мурун БУУга мүчө мамлекеттер өздөрүнүн улуттарына жана дүйнөлүк коомчулукка аялдарга каршы гендердик теӊсиздикти, зомбулукту жана дискриминацияны жоюу боюнча убада берген. Кыргызстан тарабынан бул убадаларды аткаруу боюнча чоӊ күч-аракет көрүлгөн. Бирок теӊсиздик көйгөйү дагы деле орун алууда жана мыйзамдардын тийиштүү деӊгээлде аткарылбашы, массалык миграция, кедейчилик, климаттын өзгөрүшү жана радикалдык көз-караштардын жана агымдардын жайылтылышы сыяктуу жаӊы чакырыктар менен оорлошуп жатат. Артка көз жүгүртүп, сабак алып жана жаӊыртылган, натыйжалуу күн тартиби жана кеӊири өнөктөштүк менен алдыга карай бет алышыбыз керек. «Аялдардын жана кыздардын акыйкат жана коопсуз дүнүйөнү курууга жигердүү катышуусуз биздин өлкөнүн жана жалпы эле дүйнөнүн туруктуу жана натыйжалуу өнүгүүсү мүмкүн эмес», деп БУУнун Аялдар түзүмүнүн Кыргызстандагы Өкүлүнүн милдетин аткаруучу Нүргүл Асылбекова белгилеп кетти.

Консультацияларда гендердик маселелер боюнча жооптуу Кыргыз Республикасынын министрликтери жана ведомстволору, жарандык коомдун өкүлдөрү, БУУнун агентиги жана эл аралык уюмдар катышат. Консультация Кыргыз Республикасынын Эмгек жана социалдык өнүктүрүү министрлиги, БУУнун агенттигинин колдоосу менен өткөрүлүүдө (БУУнун Аялдар түзүмү, ЮНИСЕФ и БУУӨП).

Кыргыз Республикасынын Премьер-министринин орун басары, Эмгек жана социалдык өнүгүү министрлигинин орун басары жана “БУУ-нун Аялдар” түзүмү менен коомдук өнүктүрүү улуттук гендердик саясат маселелери талкуулашты

21 февральда, Кыргыз Республикасынын вице- премьер министрдин оорун басары Алтынай Омурбекова Эмгек жана коомдук өнүгүү министрлигинин өкүлдөрү жетекчилиги менен улуттук гендердик саясаттын орчундуу маселелерди талкуулоо үчүн өткөрүлгөн.

Өкмөт башчысынын орун басары Алтынай Омурбекова , аялдардын жана кыздардын укуктарын гендердик жана коргоо маселелери боюнча Кыргыз Республикасынын улуттук жана эл аралык милдеттенмелерди ишке ашыруу боюнча кызматташууну улантуу үчүн “БУУ-Аялдар” структурасына ыраазычылык билдирди.

Жолугушуунун жүрүшүндө тараптар Кыргыз Республикасынын комитетинин 63-сессиясында Нью- Йоркто аялдардын абалы боюнча расмий иш сапарысуйлошулду; Аялдардын абалын жакшыртуу боюнча Пекин аянтчасына ишке ашыруу боюнча комплекстүү улуттук карап баштоо; Аялдарды басмырлоонун, аялдарга жана жаштарга радикалдашуусунун алдын алуу үчүн, “БУУ-Аялдар” ишинин бардык түрлөрүн жоюу жөнүндө Макулдашууга Кыргыз Республикасынын бешинчи мезгилдүү отчетун даярдоонун абалы. Ошондой эле, “БУУ-Аялдар” коомдук акыйкаттык жана аялдардын абалын жакшыртууга, мектепке чейинки жаштагы балдардын билим берүү секторун жана кедейликти кыскартуу боюнча мамилеси боюнча изилдөөнүн жыйынтыктарын айтып берди.

“Аялдарга карата басмырлоонун бардык түрлөрүн жоюу боюнча иш-аракеттер, Макулдашуунун Пекин аянтчасына ишке ашыруу, жылдыктын туруктуу өнүктүрүү Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн артыкчылыктуу маселелердин бири болуп саналат. Биз аялдардын жана кыздардын абалын жакшыртуу үчүн бардык өнөктөштөр менен ачык жана кызматташтыкты улантууга жана туруктуу өнүгүүгө жетишүү, “айым -otmetila -Омурбекова белгиледи.

Өз кезегинде, м.а. “БУУ-Аялдар” өкүлү, Нургүл Асылбекова эксперттик колдоого жана гендердик саясат маселелери боюнча ар тараптуу жардам берүүгө даяр экендигин белгиледи.

“Кыргыз Республикасынын гендердик чөйрөсүндөгү ченемдик-укуктук милдеттенмелерин ишке ашыруу үчүн аймакта бирден бир лидерлерден болуп саналат. Биз көп айылдарда иш менен аялдар адам өнүктүрүүнүн маанилүү маселелери үчүн жоопкерчиликти алынганын көрдук. Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан аялдарды колдоо лидерлигин жергиликтүү жамааттарды туруктуу өнүктүрүү үчүн абдан маанилүү “, – деп Нургүл Асылбекова билдирди.

Натыйжада, жолугушуунун катышуучулары-апрелде 2019-жылы гендердик боюнча улуттук кезектеги жыйынын өткөрүүнү сунуш кылды.

Кыргыз Республикасынын Премьер-министринин орун басары, Эмгек жана социалдык өнүгүү министрлигинин орун басары жана “БУУ-нун Аялдар” түзүмү менен коомдук өнүктүрүү улуттук гендердик саясат маселелери талкуулашты

21 февральда, Кыргыз Республикасынын вице- премьер министрдин оорун басары Алтынай Омурбекова Эмгек жана коомдук өнүгүү министрлигинин өкүлдөрү жетекчилиги менен улуттук гендердик саясаттын орчундуу маселелерди талкуулоо үчүн өткөрүлгөн.

Өкмөт башчысынын орун басары Алтынай Омурбекова , аялдардын жана кыздардын укуктарын гендердик жана коргоо маселелери боюнча Кыргыз Республикасынын улуттук жана эл аралык милдеттенмелерди ишке ашыруу боюнча кызматташууну улантуу үчүн “БУУ-Аялдар” структурасына ыраазычылык билдирди.

Жолугушуунун жүрүшүндө тараптар Кыргыз Республикасынын комитетинин 63-сессиясында Нью- Йоркто аялдардын абалы боюнча  расмий иш сапарысуйлошулду; Аялдардын абалын жакшыртуу боюнча Пекин аянтчасына ишке ашыруу боюнча комплекстүү улуттук карап баштоо; Аялдарды басмырлоонун, аялдарга жана жаштарга радикалдашуусунун алдын алуу үчүн, “БУУ-Аялдар” ишинин бардык түрлөрүн жоюу жөнүндө Макулдашууга Кыргыз Республикасынын бешинчи мезгилдүү отчетун даярдоонун абалы. Ошондой эле, “БУУ-Аялдар” коомдук акыйкаттык жана аялдардын абалын жакшыртууга, мектепке чейинки жаштагы балдардын билим берүү секторун жана кедейликти кыскартуу боюнча мамилеси боюнча изилдөөнүн жыйынтыктарын айтып берди.

“Аялдарга карата басмырлоонун бардык түрлөрүн жоюу боюнча иш-аракеттер, Макулдашуунун Пекин аянтчасына ишке ашыруу, жылдыктын туруктуу өнүктүрүү Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн артыкчылыктуу маселелердин бири болуп саналат. Биз аялдардын жана кыздардын абалын жакшыртуу үчүн бардык өнөктөштөр менен ачык жана  кызматташтыкты улантууга жана туруктуу өнүгүүгө жетишүү, “айым -otmetila -Омурбекова белгиледи.

Өз кезегинде, м.а. “БУУ-Аялдар” өкүлү, Нургүл Асылбекова  эксперттик колдоого жана гендердик саясат маселелери боюнча ар тараптуу жардам берүүгө даяр экендигин белгиледи.

“Кыргыз Республикасынын гендердик чөйрөсүндөгү ченемдик-укуктук милдеттенмелерин ишке ашыруу үчүн аймакта бирден  бир лидерлерден болуп саналат. Биз көп айылдарда иш менен аялдар адам өнүктүрүүнүн маанилүү маселелери үчүн жоопкерчиликти алынганын көрдук. Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан аялдарды колдоо лидерлигин жергиликтүү жамааттарды туруктуу өнүктүрүү үчүн абдан маанилүү “, – деп Нургүл Асылбекова билдирди.

Натыйжада, жолугушуунун катышуучулары-апрелде 2019-жылы гендердик боюнча улуттук кезектеги жыйынын өткөрүүнү сунуш кылды.

Пайдалуу
Ссылккалар