2025-жылдын 25-ноябрында Кыргызстанда “Гендердик зомбулукка каршы активдүү аракеттердин 16 күнү” эл аралык кампаниясы башталды, ал жыл сайын 25 — ноябрдан — аялдарга карата зомбулуктун бардык түрлөрүн жоюунун эл аралык күнүнөн — 10-декабрга-адам укуктарынын Эл аралык күнүнө чейин өткөрүлөт. 2025 — жылы зордук-зомбулуктун тездик менен жайылып жаткан түрүнө-аялдарга жана кыздарга карата санариптик зомбулукка өзгөчө басым жасалды.

Кампания санариптик жана оффлайн-зомбулукка каршы туруу үчүн коомдун бардык секторлорун мобилизациялоого, мамлекеттик чараларды күчөтүүгө жана гендердик теңчилик боюнча Улуттук планды ишке ашырууга, жеке секторду санариптик коопсуздукту өнүктүрүүгө тартууга, аялдардын жана кыздардын санариптик сабаттуулугун жогорулатууга, ошондой эле зомбулуктун бардык түрлөрүнө чыдамсыздык маданиятын жайылтуу саясатын илгерилетүүгө багытталган.

Кампаниянын ачылышы Улуттук тарых музейинде өттү. Иш-чарага министрлер кабинетинин төрагасынын орун басары Э.Ж. Байсалов, мамлекеттик органдардын, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын, эл аралык жана өкмөттүк эмес уюмдардын өкүлдөрү, ошондой эле санариптик коопсуздук жана аялдардын укуктарын коргоо чөйрөсүндөгү эксперттер катышты.

Иш-чараны ачууда Кыргыз Республикасынын Эмгек, социалдык камсыздоо жана миграция министринин биринчи орун басары Камчыбек Досматов төмөнкүлөргө токтолду:

“2024 — жылы үчүнчү Элдик курултайда президент С.Н. Жапаров коомдо зордук-зомбулукка, агрессияга жана ырайымсыздыкка орун болбошу керектигин баса белгилеп, аялдарга жана балдарга карата зомбулукка каршы күрөшүү мамлекеттин артыкчылыгын белгиледи. КР Эмгек, социалдык камсыздоо жана миграция министрлиги зомбулуктун алдын алуу, жабыр тарткандарды коргоо, алардын укуктарын жана коопсуздугун камсыз кылуу маселелери боюнча ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган болуп саналат.

“Зомбулукка каршы активдүү аракеттердин 16 күнү” кампаниясы учурдагы кырдаалды жөнгө салууга жана натыйжалуу чечимдерге жетишүүгө багытталган аракеттерди жана демилгелерди бириктирет. Зордук — зомбулук бир үй-бүлөнүн же бир адамдын көйгөйү эмес, бул коомдун өнүгүшүнө жана демографиялык коопсуздукка олуттуу коркунуч келтирет. Ар бир үй — бүлөнүн бакубаттуулугу-мамлекеттин өнүгүүсүнүн фундаменти”.

КР Министрлер Кабинетинин төрагасынын орун басары Эдил Байсалов өз сөзүндө коомдук аң-сезимди өзгөртүүнүн маанилүүлүгүн баса белгиледи:

“Үй-бүлөлүк чыр-чатактар жана зомбулук фактылары боюнча даттануулар уланууда, бирок бул көйгөй күчөдү дегенди билдирбейт. Мурда мындай жагдайлар унчукпай келсе, бүгүнкү күндө жарандардын аң-сезиминин деңгээли өсүп жатат. Адамдар: “мен муну кабыл албайм, каршымын, мен курмандыкка барбайм” дешүүдө. Бардык мамлекеттик органдар аялдарды коргоого күч-аракет жумшашат. Статистика көйгөйдүн өсүшүн эмес, адамдардын зордук-зомбулук жөнүндө билдирүүгө жана акыйкаттыкты издөөгө даярдыгынын өсүшүн чагылдырат”.

БУУ системасынын Кыргыз Республикасындагы Туруктуу координатору Антье Граве санариптик чөйрөнүн коркунучтарына көңүл бурду:

“Санариптик шаймандар эч качан кысым же коркутуу аянтчаларына айланбашы керек. Мындай көрүнүштөргө балдар гана эмес, аялдар дагы туш болушат — киберчабуулдан шантажга жана сексуалдык коркутууларга чейин. Аял унчукпоого аргасыз болгондо, коом анын үнүн, лидерлик жана инновациялык потенциалын жоготот. Бүгүн биз Кыргызстандын санариптик келечегин кантип өзгөртүү керектигин талкуулайбыз. Мында ар бирибиз роль ойнойбуз. Биз кризистик борборлорду колдоп, өз позициябызды билдиришибиз керек: биз ар кандай зомбулукка, анын ичинде санариптик чөйрөдө да каршыбыз”.

2025-жылы “Зордук-зомбулуксуз санариптик мейкиндикти калыптандыруу: аялдардын жана кыздардын укуктарына улуттук милдеттенме” аттуу темада өтүүдө.

Демилге Кыргызстандагы БУУ системасынын колдоосу менен Кыргыз Республикасынын Эмгек, социалдык камсыздоо жана миграция министрлиги тарабынан ишке ашырылууда.

Кампаниянын символу-зордук-зомбулуксуз тынчтыкка, коопсуздукка жана келечекке умтулууну билдирген кызгылт сары түс.

Иш-чаранын алкагында “коркпостон санариптик эркиндик: ар бир адам үчүн коопсуздук!”аялдарга жана кыздарга карата санариптик зомбулук феноменин, анын аярлуу топторго тийгизген таасирин жана бул чөйрөдө пайда болуучу чакырыктарды талкуулоого багытталган. Дискуссиянын максаты-колдонуудагы мыйзамдык боштуктарды, секторлор аралык өз ара аракеттенүүнүн системалуу татаалдыктарын аныктоо, ошондой эле улуттук жана региондук деңгээлдерде аракеттерди координациялоо үчүн биринчи кезектеги кадамдарды аныктоо.

Катышуучулар санариптик зомбулук комплекстүү мамилени талап кыларын баса белгилешти: укуктук базаны күчөтүү, санариптик сабаттуулук, ыкчам жооп кайтаруу, мамлекеттин, жарандык коомдун жана жеке сектордун кызматташуусу.