Көпчулук учурда берилүүчү суроолор

Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2003-жылдын 25-июлундагы «Ден соолугунун мүмкүнчүлүгү чектелген адамдарды майыптардын бөлмөдө жүрүүчү кресло-коляскалары менен камсыздоо тартиби жөнүндө» №469-токтомуна ылайык, кресло-коляска ден-соолугунун мүмкүнчүлүгү чектелген адамдарга 5 жылдык мөөнөткө акысыз берилет. Кресло-коляска алуу үчүн ден соолугунун мүмкүнчүлүгү чектелген адамдар туруктуу жашаган (катталган) жери боюнча райондук, шаардык социалдык өнүгүү башкармалыктарына төмөнкү документтерди тапшыруусу зарыл: - арыз; - «майыптык кресло-коляскага муктаж» деген жазуусу бар медициналык социалдык эксперттик комиссиясынын (МСЭК) корутундусу
Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2011-жылдын 9-августундагы №457 токтому менен бекитилген “Ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү адамдарга санаториялык-курорттук дарыланууга жолдомолорду берүү тартиби жөнүндө” Жобого ылайык, ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү адамдар социалдык өнүктүрүү башкармалыгы тарабынан санаториялык-курорттук дарылоого жолдомолор менен төмөнкүдөй жеңилдикте камсыз кылынат: - I топтогу майыптарга - 5 жылда бир жолу акысыз; I топтогу майыпты коштогон адамга медициналык көрсөтүүлөргө ылайык, - 50 пайыздык жеңилдетүү менен; - II топтогу майыптарга - 5 жылда бир жолу 50 пайыздык жеңилдетүү менен; - III топтогу майыптарга - 5 жылда бир жолу 30 пайыздык жеңилдетүү менен. Жолдомо алуу үчүн жашаган жери боюнча социалдык өнүктүрүү башкармалыгына төмөнкү документтер берилет: - жолдомо алууга жеке арыз; - күбөлөндүрүү актысынын көчүрмөсүн жана майыптуулук тобу жана аны дайындоо мөөнөтүн көрсөтүү менен медициналык-социалдык эксперттик комиссиянын маалымкатынын көчүрмөсү; - сунуш кылынган курорттун аталышын көрсөтүү менен санаториялык-курорттук дарылануу үчүн саламаттык сактоо уюмдарынан медициналык көрсөтүүлөрдүн бар экендиги жөнүндө белгиленген формадагы маалымкат; - санаториялык-курорттук мекемеде коштоп жүрүү зарыл болгон учурда I топтогу майып үчүн саламаттык сактоо уюмунун корутундусу; - психикасы бузулгандыгы боюнча майыптуулугу бар ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү адамдарга санаториялык-курорттук дарылануусу үчүн психиатрдын корутундусу; - паспорттун көчүрмөсү.
Кыргыз Республикасынын “Мамлекеттик жөлөкпулдар жөнүндө” Мыйзамына ылайык, мамлекеттик жөлөкпулдардын түрлөрү төмөндөгүлөр: 1) "балага сүйүнчү" - ар бир бала төрөлгөндө бир жолку төлөө; 2) "үй-бүлөгө көмөк" - 16 жашка чейинки балдары бар муктаж жарандарга (үй-бүлөлөргө) ар айлык жөлөкпул; 3) "социалдык жөлөкпул" - пенсиялык камсыз кылууга укугу жок адамдарга ар айлык жөлөкпул.
Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2018-жылдын 29-июнундагы №307-токтому менен бекитилген “Мамлекеттик жөлөкпулдарды чектөөгө кайрылуу тартиби жана мамлекеттик жөлөкпулдарды чектөө тартиби жөнүндө” Жобого ылайык, мамлекеттик жөлөкпулдар алуучунун иш жүзүндө жашаган жери боюнча дайындалат. Ушуга байланыштуу, жашаган жери боюнча райондук, шаардык эмгек жана социалдык өнүгүү башкармалыктарына кайрылуусу зарыл.
Аныкталган социалдык кызматтын клиентин социалдык жактан тейлөөгө кабыл алуу жөнүндө маселе аймактык бөлүмдүн жетекчисинин буйругу менен түзүлүүчү комиссия тарабынан чечилет. Адамдарды социалдык тейлөө боюнча эсепке кабыл алуу критерийлери болуп жалгыз бой жашоосу, өзүн-өзү камсыз кылууга жана басып-турууга кудурети чектелишинен улам негизги турмуштук муктаждыктарын өз алдынча канааттандыруу мүмкүнчүлүгүн жарым-жартылай жоготуу, аз камсыз болуу, жакын адамдары кароосуз калтырышы саналат. Социалдык жактан тейлөөгө адамдарды кабыл алуу комиссиянын чечиминин негизинде аймактык бөлүмдүн буйругу менен жүргүзүлөт. Комиссиянын кароосуна төмөнкүдөй документтер берилет: - форма боюнча арыз; - турмуш-тиричилик шарттарын текшерүү актысы; - ким экенин тастыктаган документ (паспорттун же туулгандыгы тууралуу күбөлүктүн көчүрмөсү); - пенсиялык күбөлүк (көчүрмөсү); - жашаган жеринен маалымкат; - медициналык картасынын көчүрмөсү; - майыптыгы тууралуу медициналык-социалдык эксперттик комиссиянын корутундусу; - Улуу Ата мекендик согуштун катышуучусунун жана ага теңештирилген адамдардын күбөлүгү; - комиссиянын чечими. Үйдөгү социалдык жактан тейлөөгө: - тамактандыруу, анын ичинде тамак-аш азыктарын үйгө жеткирип берүү; - дары-дармек каражаттарын, күндөлүк керектелүүчү азык-түлүк жана өнөр жай товарларын сатып алууга жардам көрсөтүү; - медициналык жардам алууга көмөк көрсөтүү, анын ичинде медициналык мекемеге узатып баруу; - юридикалык жардамдарды жана андан бөлөк укуктук кызматтарды алууну уюштурууга көмөк көрсөтүү; - каада-салт кызматтарын уюштурууга көмөк көрсөтүү; - үйдө көрсөтүлүүчү башка социалдык кызматтар кирет.
1) кызмат көрсөтүүлөрдү алуучулар үчүн алардын курагына, ден соолугунун абалына адекваттуу үй шартына жакындаштырылган социалдык кызматтарды көрсөтүү; 2) ушул стандарттар менен белгиленген көлөмдөргө ылайык, стационардык шартында социалдык кызматтарды көрсөтүү; 3) кызмат көрсөтүүлөрдү алуучулардын жеке муктаждыктарын эске алуу менен алардын жеке өнүгүүсүн, социализациялоо жана интеграциялоо деңгээлин жогорулатууга багытталган социалдык кызматтарды көрсөтүү; 4) берилүүчү социалдык кызматтардын сапатын жана натыйжалуулугун жогорулатуу; 5) кодулоонун, басмырлоонун жана психикалык зомбулуктун, кемсинтүүнүн, орой мамиленин бардык түрлөрүнөн коргоо.
Кызмат көрсөтүүлөрдү алуучуларды ССМге аларга социалдык кызматтарды көрсөтүү үчүн жөнөтүүнү кызмат көрсөтүүлөрдү алуучунун жашаган жери боюнча райондук, шаардык социалдык өнүгүү башкармалыктары (мындан ары - РСӨБ/ШСӨБ) жүргүзөт.
Психоневрологиялык ССМге төмөнкү психоневрологиялык оорулары менен ДМЧА, ДМЧ балдар кабыл алынат: 1) бардык деңгээлдеги акыл эсинин кемтиги барлар, анын ичинде акыл эсинин жеңил түрүндөгү кемтиги, мында кыймыл-аракети жана башка бузуулар менен айкалышы атайын мектептерде окутуу процессин кыйындатат; 2) айына 3-5 жолудан ашык эпилепсия пристубу менен акыл эсинин кемтиги; 3) баш мээсинин кандай түрдө болбосун органикалык оорунун кесепетинен акыл эсинин кемтиги; 4) курчубай турган түрүнөн тышкары деффектиси абдан билинген шизофрения; 5) курч психотикалык симптоматикасы жок акыл эсинин кемтиги же психикалык деффектисинин одоно көрүнүшү менен мүнөздөлгөн психикалык оорулардын узакка созулган формалары; 6) баш мээсинин жугуштуу оорулардан кийинки же башка органикалык оорулардан кийинки кесепеттери (энцефалиттер, кургак учук менингиттери, менингоэнцефалиттер, мээнин котон жарасы жана башка жугуштуу жана органикалык оорулар) акыл эсинин кемтигинин көрүнүштөрү менен; 7) өнөкөт алкоголизмдин кесепеттеринен улам акыл эсинин кемтигинин абдан билинген көрүнүшү; 8) деменция көрүнүштөрү менен баш сөөк-мээ жаракаттарынын кесепеттери; 9) деменция көрүнүштөрү менен баш мээсинин жугуштуу жана башка органикалык оорулардын кесепеттери; 10) психомотордук тынчсыздануу жана аң-сезиминин абалы узакка созулган же курчуу көрүнүшү жок деменция көрүнүштөрү менен кан тамыр жана синилдик оорулар.
Конкурстун катышуучусу юридикалык жак катары катталышы керек жана өзүнүн банктык эсеби болушу зарыл. Эгерде конкурстун катышуучусунун банктык эсеби болбосо, ага конкурстук документтерди берген күндөн тартып 10 календардык күндүн ичинде банк эсебин ачуу мүмкүнчүлүгү берилет. Бир нече коммерциялык эмес уюмдар келишимдик негизде долбоорлоо тобун (мындан ары - консорциум) түзөт жана конкурска катышуу үчүн жалпы арызды жана долбоорлоо сунушун берет. Мындай учурда арызда жана долбоорлоо сунушунда функциялар, бюджет, уюмдар ортосундагы жоопкерчилик жана алардын ар биринин долбоорду ишке ашырууга кошкон салымы чектелиши керек, ошондой эле коомдук пайдалуу долбоорлор конкурсунун катышуучусу катары консорциумдун атынан иштей турган консорциум мүчөсү аныкталышы зарыл. Бир коммерциялык эмес уюм коомдук пайдалуу долбоорлорду ишке ашырууга конкурстун бир темасынын алкагында бир гана консорциумдун курамында катыша алат. Бир коммерциялык эмес уюм коомдук пайдалуу долбоорлорду ишке ашырууга конкурстун бир темасынын алкагында бир гана арызды бере алат.
1. Коомдук пайдалуу долбоорлорду ишке ашыруу конкурсуна катышуу жөнүндө арызда уюмдун уюштуруу-укуктук формасы, аталышы, почта дареги, телефон номери, уюмдун электрондук почта дареги, уюмдун жетекчисинин уюлдук телефон номери, ошондой эле сунушталган долбоордун темасынын аталышы көрсөтүлүүгө тийиш. 2. Консорциумдун атынан конкурска катышууга берилген арызда консорциумдун бардык мүчөлөрүнүн уюштуруу-укуктук формасы, аталышы, почта дареги, телефон номери, электрондук почта дареги жана консорциумдун атынан иштеген уюмдун жетекчисинин уюлдук телефон номери, ошондой эле сунушталган долбоордук сунуштун темасынын аталышы көрсөтүлүүгө тийиш. 3. Арызга төмөнкүдөй документтер тиркелет: 1) юридикалык жак катары коммерциялык эмес уюмду каттоо жөнүндө күбөлүктүн көчүрмөсү; 2) коммерциялык эмес уюмдун уставынын көчүрмөсү; 3) конкурстун темасы менен дал келген, жүзөгө ашырылган иш жагынан өткөн жыл үчүн (же, конкурстун катышуучусунун каалоосу боюнча, өткөн бир нече жыл үчүн) уюмдун ишинин баяндамасы; 4) коомдук пайдалуу долбоордун аткаруучуларынын билим жөнүндө документтеринин көчүрмөлөрү жана резюмеси (коомдук пайдалуу долбоорду ишке ашыруу белгилүү квалификациясы бар кызматкерлерди тартууну талап кылган учурларда); 5) коммерциялык эмес уюмдун: а) салыктар жана мамлекеттик социалдык камсыздандыруу боюнча камсыздандыруу төгүмдөрү боюнча карыздарынын жоктугу; б) коомдук пайдалуу долбоорду ишке ашырууга терс таасирин тийгизиши мүмкүн болгон карыздары жана башка милдеттенмелери жок экендиги жөнүндө катышуучунун билдирүүсү; 6) долбоордук сунуш жана анын бюджети.

Республикалык протездик-ортопедиялык буюмдар мекемеси

РПОБМдо протездик-ортопедиялык буюмдардын томөнкүдөй түрлөрү жасалат. - Колдун протездери (механикалык, косметикалык) - Буттун протездери (жыгачтан, булгаарыдан, модулдук технологиясы менен жасалган протездер). - Фиксациялоо аппараттары, туторлор - Ооруларга көмөк берүүчү корсет, бандаж, реклинаторлор - Ортопедиялык бут кийимдердин оор жана жеңил түрлөрү, протездерге кийилүүчү бут кийимдер, батектер - Күнүмдүк турмушка керектелүүчү балдактар, таяктар, жана майыптык унаалар.
Биринчи жолу кайрылгандардан төмөнкүдөй документтер талап кылынат: - паспорт, - балдардын туулгандыгы тууралуу күбөлүгү, МСЭКтин маалымкаты, - дарыгерлердин жолдомосу.
2008-жылдын 3-апрелиндеги №38 ден-соолугунун мүмкүнчүлүгү чектелген адамдардын мыйзамына ылайык, льготалык документтердин негизинде (МСЭКтин маалымкаты) протездик-ортопедиялык буюмдар менен камсыз кылуу үчүн баардык тейлөөлөр, ошонун ичинде заманбап “Отто Бокк” фирмасынын протездери дагы акысыз жүргүзулөт.
Алыскы региондордо жашаган ден-соолугунун мүмкүнчүлүгү чектелген адамдардын социалдык-турмуштук абалын эске алып, протездик-ортопедиялык буюмдарга ремонттун жеңил түрүн жасап берүү үчүн чакан устаканалар ачылган. Ысык-Көл областы, Балыкчы, ш., Озерная к. 162 Талас областы, Бакай-Ата, а. Манас, к. 85 Нарын областы, Нарын, ш., Насыр, к. 2 Ош областы, Ош ш. филиалы, Курган-Тюбе, 20
Буту же колу ампутацияга учураган ден-соолугунун мүмкүнчүлүгү чектелген адамдар 6 айдан кийин, молтокто (культя) сезгенүү, шишиктер же кандайдыр бир ооруксуну болбосо, протездөөгө кайрылса болот.
Ооба, бар РПОБМдо модулдук заманбап буттардын протездери жасалат. Германиялык “Отто Бокк” фирмасынын технологиясы боюнча.
Улуу Ата-Мекендик Согуштун катышуучуларын, 1-топтогу майыптыгы бар ден-соолугунун мүмкүнчүлүгү чектелген адамдарды жана оор абалда жаткан жарандарды үй шартында тейлөө үчүн атайын бригада үюштурулат.
Ооба бар. РПОБМнин филиалы Ош шаарында жайгашкан (Ош ш., Курган-Төбө к., 20). Аталган филиал Республикабыздын түштук региондорун протездлик-ортопедиялык буюмдар менен камсыз кылат. Бул региондор: 1) Ош областы, 2)Жалалабад областы, 3) Баткен областы
РПОБМдо ортопедиялык бут кийимдердин эки түрү жасалат (кышкы жана жайкы). Буттун ортопедиясына жараша, ортопедиялык бут кийимдер жасалышы боюнча жеңил жана оорболуп бөлүнөт. 2018 жылдан баштап балдар үчүн жайкы ортопедиялык бут кийимдерди жасап чыгарып баштадык. Белгилей кутү нерсе, буга чейин балдар үчүн кышкы жана күзгү ортопедиялык бут кийимдер гана жасалчу.
Жок. РПОБМ колдун бионикалык протезин жасап чыгарбайт. Маалыма үчүң, 2018 жылы КММА окумуштуу дарыгерлери жаш программисттер менен бирге колдун бионикалык протезин жасап чыгарышты. бул протездер көп функцияларды аткаруу менен ден соолугунун мүмкүнчүлүгү чектелген адамдардын жашоо-турмушун бир кыйла жеңилдетет деп ишенебиз.
Колдун бионикалык протездери акы төлөөмүн даярдалат. Бул тууралуу, толук маалымат алыш үчүн КММА «Ginesis Bionics» компаниясына кайрылуусу керек.

Балдарды коргоо

Багуучу үй-бүлө жарандардын (жубайлардын же айрым адамдын) каалоосу боюнча түзүлөт. Алар жетим балдарды жана ата-энелеринин көзөмөлүсүз калган балдарды, анын ичинде келишимдин негизинде тарбиялануучу мекемелерде, дарылануучу мекемелерде, калкты социалдык коргоо мекемелеринде же ошолорго окшош башка мекемелердеги балдарды үй-бүлөдө тарбиялоо жана чогуу жашап туруу үчүн өз ыктыяры менен алышат.
Балдарды тарбиялоого алууну каалаган жарандар өздөрүнүн жашаган жери боюнча аймактык бөлүмдөргө белгиленген формадагы арыз менен кайрылышат. Балдарды тарбиялоого алууну каалаган адамдар көрсөтүлгөн документтерди бергенге чейин багуучу ата-энелерди даярдоо боюнча окуудан өтөт Багып алуучу ата-эненин статусун алуу үчүн арыз ээси аймактык бөлүмгө берүү үчүн зарыл документтер: 1) белгиленген формадагы арыз; 2) арыз ээсинин (арыз ээлеринин) паспортунун көчүрмөсү; 3) никеге тургандыгы тууралуу күбөлүк (эгер никеде турса); 4) жубайынын нотариалдык жактан күбөлөндүрүлгөн макулдугу (эгер никеде турса); 5) жашаган жеринен үй-бүлөсүнүн курамы жөнүндө маалымкат; 6) жашаган жеринен үй китепчесинен көчүрмө же турак жайга менчик укугун ырастоочу документ; 7) соттуулугунун жоктугу, алып салынгандыгы же тындырылгандыгы жөнүндө ички иштер органдарынын маалымкаты; 8) мамлекеттик дарылоо-алдын алуучу жана медициналык-социалдык уюмдардын тарбиялоого баланы алууну каалаган адамдын жана анын үй-бүлө мүчөлөрүнүн ден соолугу жөнүндө, Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан аныкталган Тизмеге ылайык оорулардын жоктугу жөнүндө медициналык корутунду, бул оорулар болгон учурда адам камкордукка алуучу (көзөмөлдүк кылуучу), багып алуучу ата-эне, баланы асырап алуучу катары таанылышы мүмкүн эмес; 9) иштеген жеринен же жашаган жеринен мүнөздөмө; 10) арыз ээлеринин толук өмүр баяны; 11) кеминде үч кепилдик берүүчүдөн жазуу жүзүндөгү сунуштар. Багып алуучу ата-эне болууга талапкер менен туугандык мамиледе болбогон жана аны бир жылдан ашык мезгил бою билген Кыргыз Республикасынын каалаган жараны кепилдик берүүчү болот алат. Жазуу жүзүндөгү сунуштар тандалып алынган кепилдик берүүчүлөрдөн жазуу жүзүндө маек алуу аркылуу аймактык бөлүмдөрдүн кызматкерлери тарабынан чогултулат; 12) багып алуучу ата-энелерди окутуучу тиешелүү мекемелер жана ыйгарым укуктуу органдар тарабынан берилген окуудан (тренингден, семинардан) өткөндүгү тууралуу маалымкат же сертификат.
Багып алуучу үй-бүлөгө берилген балага аны багууга каражаттар каралат. Балага анын нормалдуу дене бой, акыл-эс, психика, эмоционалдык жагынан өсүп-өнүгүшү үчүн зарыл болгон медициналык жардамга, тамактанууга, билим алууга, кийим-кечеге, бут кийимге, оюнчуктарга, чарбалык жана кеңсе товарларына негизги керектөөлөрүн канааттандыруунун жана тиричилик аракетинин зарыл деңгээли камсыз кылынууга тийиш. Багып алуучу үй-бүлөгө же багып алуучу ата-энеге ай сайын эмгек акы Кыргыз Республикасынын Өкмөтү бекиткен өлчөмдө каралат. Кошумча алынган балдарды багууга кеткен чыгымдар ар бир бала үчүн эсептелет. Баланы багууга каралган каражаттар багып алган ата-энелердин банктарда ачылган энчилүү эсептерине аймактык бөлүмдөр тарабынан ай сайын белгиленген өлчөмдө которулат.

Ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү адамдар

2018-жылдын 18-сентябрында Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн “Бириккен Улуттар Уюмунун Башкы Ассамблеясы тарабынан 2006-жылдын 13-декабрында кабыл алынган жана 2011-жылдын 21-сентябрында кол коюлган Майыптардын укуктары тууралуу БУУнун Конвенциясын ратификациялоо жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын долбоору жөнүндө” № 433 токтому кабыл алынган Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши тарабынан “Бириккен Улуттар Уюмунун Башкы Ассамблеясы тарабынан 2006-жылдын 13-декабрында кабыл алынган жана 2011-жылдын 21-сентябрында кол коюлган Майыптардын укуктары тууралуу БУУнун Конвенциясын ратификациялоо жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Мыйзамын кабыл алуу жөнүндө” 2019-жылдын 7-февралындагы № 2885-VI токтому кабыл алынган. Бириккен Улуттар Уюмунун Башкы Ассамблеясы тарабынан 2006-жылдын 13-декабрында кабыл алынган жана 2011-жылдын 21-сентябрында кол коюлган Майыптардын укуктары тууралуу БУУнун Конвенциясынын жоболорун ишке ашыруу жана “Жеткиликтүү өлкө” программасынын долбоорун иштеп чыгуу максатында Министрлик тарабынан Майыптардын укуктары тууралуу БУУнун Конвенциясынын жоболорун ишке ашыруу боюнча ведомстволор аралык жумушчу топ жана ведомстволор аралык комиссияны түзүү жөнүндө Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн тескемесинин долбоору иштелип чыккан. Ошондой эле, Министрлик тарабынан 2019-2022-жылдарга Майыптардын укуктары тууралуу БУУнун Конвенциясынын жоболорун ишке ашыруу боюнча алгачкы чаралардын Планынын долбоору иштелип чыккан. Жогоруда көрсөтүлгөн Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн тескемесинин долбоору жана алгачкы чаралардын Планынын долбоору Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн кароосуна жиберилген (01.02.2019-жыл, чыгыш № 17-6/729). Кыргыз Республикасынын вице-премьер-министри А. Өмүрбекованын 21.02.2019-жылдагы № 20-5307 тапшырмасына ылайык, бул тескеменин долбоору министрлик жана ведомстволор менен кайрадан макулдашылууда. “Бириккен Улуттар Уюмунун Башкы Ассамблеясы тарабынан 2006-жылдын 13-декабрында кабыл алынган жана 2011-жылдын 21-сентябрында кол коюлган Майыптардын укуктары тууралуу БУУнун Конвенциясын ратификациялоо жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Мыйзамына Кыргыз Республикасынын Президенти С.Ш.Жээнбеков тарабынан кол коюлган.
Көп функционалду атайын кресло-коляскалар шал оорусу диагнозу менен ооруган 3 жаштан 18 жашка чейинки кыймыл-аракет системасынын милдетин жоготкондор үчүн иштелип чыккан.
Үйүнө барып социалдык тейлөөдө социалдык кызматкерлер, жашаган жери боюнча кайрылган өтүнмө боюнча, эгерде ал жалгыз бой жашаган ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелүү адам анын ичинде Кыргыз Республикасынын жараны болгон өзүн-өзү камсыз кылууга жөндөмдүү эмес: - майыптыгы жана оорусу; - туугандарынын жоктугу, жардам жана камкордук менен камсыз болот.
МСЭКтин кызматынын негизги ишин оптималдаштыруу алкагында экспертизанын (эмгекке жарамдуулугун түзүү) жана социалдаштырылган бөлүктөрүнө экспертиза (майыптыгы эсеби) жана медициналык алкагында жогорку сапаттуу, өз убагында өткөрүүгө мүмкүнчүлүгү чектелген адамдарды акырындык менен бекем жана социалдаштырылган жана ылайыкташтырылган адамдар болот. Бүгүнкү күндө, Бүткүл дүйнөлүк саламаттык сактоо уюмунун сунушу менен Эл аралык иштөө классификациясынын элементин колдонуу боюнча пилоттук апробацияны жүргүзүү Ош шаардык МСЭК те, Токмок шаарындагы №13-Үй-бүлөлүк медициналык борборунда, Максат реабилитациалык борборунда, Ош областык ооруканасында Саламаттык сактоо Билим берүү жана илим министрлиги, Транспорт министрлиги менен биргеликте жүргүзүлүүдө. 2018-жылдын 1-мартына карата пилоттук медико-социалдык элементтерин колдонууга баа берүү үчүн шал оорусу менен ооруган 130 балага жаңы үлгүдө жекече иштөө планы иштелип чыкты.
Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2018-жылдын 23- ноябрындагы №556 токтому менен бекитилген “Багууга жана көзөмөлгө дайыма муктаж болгон ден соолугунун мүмкүнчүлүгү чектелүү баланын жеке ассистентинин кызматын көрсөтүүлөрүнө акы төлөөнүн шарттары жөнүндө” жобо ар бир баланын укугу үй-бүлөлүк чөйрөгө жана өзүн өз алдынча тейлей албаган оор формадагы майыптуулугу бар балдардын ата-энелерине колдоо көрсөтүүгө көмөктөшүү максатында иштелип чыккан. Багууга дайыма муктаж болгон ден соолугунун мүмкүнчүлүгү чектелүү балдардын укуктарын үй-бүлөлүк чөйрөгө жана алардын ата-энелерин колдоо максатында кабыл алынган жобо “жеке ассистент” социалдык кызматтын жаңы түрүн жаратат. Жеке ассистенттин ар бир айлык финансылык жактан жардам катары акысы минималдык керектөөчү корзинанын ченемине теңделген жана ал ченем учурда 4900 сомду түзөт. Жобого ылайык, Кыргыз Республикасынын Эмгек жана социалдык өнүгүү министрлигинин 2018-жылдын 25-декабрындагы №132 буйругу менен Багууга жана көзөмөлгө дайыма муктаж болгон ден соолугунун мүмкүнчүлүгү чектелүү балага жеке ассистент кызмат акысын төлөө тартиби жана мониторинг кылуу инструкциясы иштелип чыккан. 2019-жылдын январь-февраль айлары үчүн республика боюнча (Араван районун кошпогондо) 3164 адамга жеке ассистент катары кызмат көрсөткөндүгү үчүн 4900 сом өлчөмүндөгү акы төлөнүп берилди.
Жарандардын жана коммерциялык эмес уюмдардын көптөгөн кайрылууларын эске алуу менен Министрлик 18 жаштан жогору багууга жана көзөмөлгө дайыма муктаж болгон ден соолугунун мүмкүнчүлүгү чектелүү адамдын жеке ассистентинин кызматын көрсөтүүлөрүнө акы төлөө маселесин карап жана изилдеп жатат. 2019-жылдын 1-январына карата республика боюнча бала кезинен I топтогу жана жалпы оорусу боюнча I топтогу ден соолугунун мүмкүнчүлүктөрү чектелген жарандардын жалпы саны 5873 адамды түзөт. Эгерде 18 жаштан жогору багууга жана көзөмөлгө дайыма муктаж болгон ден соолугунун мүмкүнчүлүгү чектелүү адамдын жеке ассистентинин кызматын көрсөтүүлөрүнө акы төлөө жүргүзүлсө, анда жылына 423 млн.сом керектелет.
2017-жылдын 16-мартындагы №70 Кыргыз Республикасынын “Мамлекеттик социалдык заказ” жөнүндө мыйзамына жана 2017-жылдын 15-декабрындагы № 814 “Мамлекеттик социалдык заказ жөнүндө маселелери” жобого ылайык, Министрлик 2018- жылдын 15-майынан 19-июнга чейин, 2018-жылдын 25-июльдан 27-августуна чейин кайталанып коомдук пайдалуу долбоорлордун сынагы Програманын жана Пландын негизинде жарыяланган. Коомдук пайдалуу долбоорлор сынагына 71 табыштама келип түшкөн. Жеңүүчүлөр болуп 53 коммерциялык эмес уюмдар аныкталып, жалпы 36,1 млн. сомду түзгөн.
Кыргыз Республикасынын аймагынын 70 пайызында муктаждыгы бар турмуштук оор кырдаалда турган балдарда жана үй-бүлөлөрдө, майыптыгы бар улгайган балдар менен чоң кишилерде жана улгайган жарандарда күндүзү берилүүчү социалдык кызматтарды алууга шарт жок. Кыргыз Республикасында социалдык кызматтарга болгон муктаждыктын көрсөткүчү 100-дөн 400 миңге чейинки кишини түзөт. Социалдык кызматтарга болгон муктаждыктын так көрсөткүчү жок, себеби мындай муктаждыктын эсебин алуучу система түзүлө элек. Республикада социалдык кызматтарга болгон муктаждык мамлекеттик социалдык заказды ишке ашыруунун алкагында мамлекеттик эмес уюмдардын реабилитациялык борборлору тарабынан канаттандырылат. Мамлекеттик эмес уюмдардар эл аралык донорлордун долбоорлор менен мамлекеттик социалдык заказдын негизинде ачылышат жана иш алып барышат. Кызматтын бул түрүн уюмдар долбоор иштеп турган учурда гана бере алышкандыктан, мындай жагдай кызмат берүүнү өтө туруксуз кылат. Долбоор токтогондон кийин көпчүлүк реабилитациялык борборлор жабылып калат. Көрсөтүлгөн көйгөйлөрдү четтетүү жана калкка күндүзү берилүүчү социалдык кызматтарды берүүнү туруктуу системасын түзүү максатында, Кыргыз Республикасын Президентинин Жарлыгын ишке ашыруу үчүн, мамлекет кепилдеген күндүзү берилүүчү социалдык кызматтарды жашаган жеринде берүүнүн жана уюштуруунун жаңы системасына өтүү зарыл. Айрым мамлекеттик ыйгарым укукту жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарына берүүнүн пилотун жүргүзүү талап кылынат. Жүргүзүлгөн пилотун жыйынтыгы менен Кыргыз Республикасындагы бардык жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарына берилүүчү күндүзү бериле турган социалдык кызматтарды жашаган жеринде уюштуруу боюнча мамлекеттик ыйгарым укуктарды жүзөгө ашыруу үчүн зарыл болгон максаттуу каржылык жана материалдык каражаттардын суммасын эсептеп чыгуу зарыл болот.
Министрлик Европалык Биримдиктин өкүлчүлүктөрү менен биргеликте “Социалдык кызматтар жөнүндө” Мыйзам долбоорун иштеп чыккан. Бул мыйзам ДМЧ, улгайган адамдарды, турмуштук оор кырдаалга кабылган адамдарды, анын ичинен аз камсыз болгон үй-бүлөлөрдү табуу жана аларды коштоо механизмдерин өркүндөтүү максатында иштелип чыккан. Мында, КР “Социалдык кызматтар жөнүндө” мыймазы жана мыйзам алдындагы актылары аркылуу нормативдик базаны түзүүгө шарт берет. Ошондой эле, каржы жактан камсыздандырууда ыйгарым укуктуу орган тарабынан социалдык кызматтын кепилденген реестрин түзүү пландалып жатат. Социалдык кызматты каржылоо жана бюджеттүүлүгүн иштеп чыгуу жана апробирлөө жыйынтыкка багытталган. Адистешитирилген кызматты райондун деңгээлинде уюштуруу – жарым стационардык борборлор кызмат көрсөткөн борборлор аркылуу, анын ичинен социалдык кызматты көрсөтүүдө инновациялык ыкмаларды киргизүү жана заманбап жабдыктарды колдонуу менен.
Социалдык кызматтарды өнүктүрүү чөйрөсүндө жарандардын социалдык кызматтарга муктаждыгын аныктоо жана балоо системасы түзүлгөн эмес. Министрликтин бюджеттик программасында жана айылдык аймактарда жергиликтин деңгээлинде социалдык кызматтарды көрсөтүүгө түзүмдүк бирдиктери жок. Министрликтин турмуштук оор кырдаалга кабылган үй-бүлөлөрдү жана балдарды табуу, аларды социалдык коштоодо жана муктаждыгын аныктоодо мамлекеттик укуктары 3 функциядан турат. Министрликте Максаттуу топ түзүлгөн, Жргиликтүү өз алдынча органдарынын берилүүчү ыйгарым укуктары боюнча Иш-аракеттердин тизмеси жана муниципалдык кызматкердин ыйгарылган укуктарды аткаруу боюнча функционалдык милдеттери иштелип чыккан.
Социалдык кызматтарды жеринде көрсөтүү боюнча система жоктугуна байланыштуу, Министрлик ыйгарым укуктарды так эсептөө мүмкүн болгон жок. Ушуга байланыштуу, эсептөөдө муниципалдык кызматкердин бир жылдык акы төлөө фонду негиз катары кабыл алынган (эмгек акы 5000 сом, коэф. эселиги 1,9). Болжол менен жүргүзүлгөн эсептөөлөргө ылайык, республика боюнча 953 бошотулган социалдык кызматкерлер жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарына жана райондук маанидеги шаарларга керек болот. Социалдык кызматкерлердин саны айыл өкмөтүндөгү жана тейлөө зонадагы (бийик тоолуу, алыстыгы) калыктын санын уске алуу менен чыгарылган. Министрликтин жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарын ыйгарым укуктарын аткарууга жылдык керектөө сумма 163483338сомду түзөт, алардын ичинен: - 126749000 сом эмгек акыга; - 21867538 сом социалдык фондуна; - 14866800 сом материалдык чыгымдар үчүн каралган (ком.чыгымдар, канц.товарларына, уюлдук байланышка).